Van haringschaaltjes en pindabakjes

Het Keramisch Museum Goedewaagen in Nieuw Buinen had gedurende de zomer van 2018 een tentoonstelling ‘Cruiseschepen in klei bediend’, bevattend Nederlands keramiek voor de NASM/HAL uit de collectie van Clive Hellinga. Een groot aantal herinneringsborden van de Holland America Line werd daar getoond.
Als verzamelaar van KLM-huisjes sprak mij zoiets natuurlijk aan. Vanzelfsprekend kijk je dan rond op rommelmarkten en op Marktplaats, Ebay, Etsy en Bonanza. Tegeltjes en borden in allerlei vormen en prijzen komen dan langs. Dat vormde niet alleen het begin van mijn verzameling, ik besloot ook een website te ontwikkelen met als doel een overzicht te geven van de HAL-borden. Als je op de foto van een bord klikt, vult het bord je gehele scherm.


Juni 2019
Dit is de tweede keer dat een bericht over een ‘bijvangst’ gaat in plaats van over een nieuw verkregen herinneringsbord. Twee maanden geleden besprak ik een asbakje, deze maand is een haringschaaltje en vier pindabakjes het onderwerp. Allereerst het haringschaaltje.

Haring wordt van oudsher veel gegeten in Nederland. Daardoor maakten veel plateelbakkerijen zogenaamde haringschaaltjes. Zo’n schaaltje werd vaak voorzien van de afbeelding van één of meer haringen. Zie bijvoorbeeld http://haringschaaltjes.nl. Je kunt je dus afvragen of het hier getoonde schaaltje een echt haringschaaltje is. Met de wetenschap dat veel ‘latere’ haringschaaltjes als reclameobject of relatiegeschenk werden gemaakt, kunnen we hier ook spreken van zo’n schaaltje, ook al is er geen haring te bekennen. Wel zien we een aantal meeuwen (hebben zij de haring opgepeuzeld?). Ook vele kranen, (sleep-)boten en de brug, genaamd ‘De Hef’ is afgebeeld. Waar het natuurlijk om gaat is het cruiseschip Rotterdam. Het schaaltje heeft als onderschrift ‘Port of Rotterdam’.
Datering van het schaaltje is niet eenvoudig. In de literatuur, ‘Lijnvaart in herinnering verankerd’, pagina 138, staat een identiek schaaltje afgebeeld. De achterzijde van dat schaaltje heeft echter ook het logo van de Holland America Line, te weten drie gestrekte golven. De HAL voerde dat logo van 1973 tot 1983. Op de achterzijde staat wel Royal Goedwaagen; dat predikaat werd in 1910 verleend. Als je naar de afbeelding kijkt, dan hou ik het er op dat het schaaltje dateert uit de jaren ’60. Maar ik sta natuurlijk open voor een, liefst gefundeerde, andere mening.
Het schaaltje meet 23,3 x 11,5 cm en weegt 295 gram.


Uit min of meer dezelfde tijd dateren de vier pindabakjes. Het zijn bijna aandoenlijke bakjes! Typisch Hollands. Kijk naar de haringkar met het klokgeveltje er achter. Klik maar eens op de afbeelding! En de tandem. Achterop de tandem zit een hondje in een houten klomp, voorop de tandem zie je een solexmotortje. Linksboven een Hollandse molen en rechtsonder een product van het typische ‘Dutch Design’, een paddestoel als wegwijzer! Op het derde schaaltje laten we zien hoe groot we onze vissen vangen. En mocht je nog niet weggesmolten zijn, dan doe je dat wel bij het romantische plaatje van het vierde pindabakje.

De bakjes wegen elk 60 gram en hebben de afmetingen 8 x 8 cm. De achterzijde vermeldt uiteraard Holland America Line met als maker Royal Goedewaagen Gouda, Holland. Over het bloemmotief op de achterzijde is mij niets bekend. Wellicht kan iemand mij daar informatie over geven.

Een bijzonder bord uit 1929

Mei 2019
Deze maand kwam ik in het bezit van een zeldzaam bord .
Op het bord is de Statendam III afgebeeld . Op 4 april 1929 werd het schip tiijdens de officiële proefvaart overgedragen aan de HAL. Aan boord bevonden zich ruim 300 gasten, waaronder ZKH prins Hendrik, zeven ministers van het eerste kabinet De Geer en burgemeester Patijn van Rotterdam. De eerste reis vond plaats op 11 april 1929 en voerde naar New York.
Het bord is bijzonder omdat het is uitgegeven ter gelegenheid van de verzekering van het schip door de RVS. RVS Verzekeringen was een Nederlandse verzekeringsmaatschappij die onder die naam actief was van 1838 tot 2011. Het is nu onderdeel van de Nationale-Nederlanden. Gedurende het grootste deel van de 19e eeuw was de RVS gevestigd aan de Westerstraat 3 in Rotterdam. Begin jaren 90 van de 20e eeuw nam de RVS zijn intrek in het nieuwe pand van Nationale Nederlanden (Delftse Poort), in de kleinste van de twee torens. In 1995, na de fusie met Victoria Vesta, verhuisde het grootste deel van het personeel naar het Victoria Vesta pand in Ede, op een steenworp afstand van mijn woonhuis. De panden aan de Westerstraat moesten plaats maken voor de bouw van de Erasmusbrug.
De achterzijde van het bord spreekt voor zichzelf, klik er maar eens op:
Het bord is gemaakt door De Porceleyne Fles in Delft. Dat is te zien aan het merk. De Porceleyne Fles is in 1653 opgericht in Delft. Elk voorwerp is handbeschilderd en heeft op de onderkant een merkteken – een apothekersflesje met daaronder ineengestrengeld de initialen JT, Joost Thooft, eigenaar van het bedrijf in 1876. Onder het flesje staat het woord Delft met een krullende hoofdletter D. De naam van de schilder blijkt uit de gecombineerde v en H, linksonder. Deze staan voor de schilder G. van Heijenoort, werkzaam bij de Porceleyne Fles van 1891 tot 1940.
De letter(s) rechts geeft/geven de jaarcode. In dit geval een Y.  Het bord dateert uit 1929, voor dat jaar zijn de jaarletters BY. Waarschijnlijk vond men een Y in dit geval voldoende. Onderaan staat het artikelnummer.

Geen bord, maar een oud asbakje

 

April 2019
Hoewel deze website over HAL-borden gaat, kan ik het niet nalaten dit prachtige asbakje te laten zien.
De foto werd me gestuurd door Clive Hellinga. Het laat zijn nieuwste aanwinst zien, een asbakje uit de 1910/1915. In het centrum is een oud Hollands zeilschip te zien, in de verte zie je er nog twee. Het is gemaakt door Potterij Rembrandt, een aardewerkfabriek gesticht in 1907 door Pieter Cornelis Köhler.  Hij leefde van 1896 tot 1960, de fabriek stond in Utrecht. De naam Rembrandt is waarschijnlijk gekozen vanwege het Rembrandtjaar in 1906. Köhler had echter geen succes en verhuisde in 1908 naar Nijmegen. Daar ging hij samenwerken met J.J.H. Oor, maar verliet in 1913 de samenwerking. In1917 ging deze fabriek failliet.
Het asbakje bevat de tekst ‘Compliments of the Holland America Line’ en was daarmee waarschijnlijk een relatiegeschenk, misschien een zogenaamde ‘pillowgift’ voor de passagiers. Iets wat we ons niet niet meer kunnen voorstellen, maar ik weet nog goed hoe mijn grootvader zijn grote, gepoederde sigaren rookte en maar wat blij was met een asbak!
Het asbakje is te zien in het Keramisch Museum Goedewaagen, Glaslaan 29 te Nieuw Buinen tot 01-07-2019 in de tentoonstelling ‘Cruiseschepen in klei bediend’.

Onbekend bord gevonden!

 

Maart 2019
Verreweg de meeste borden worden in opdracht van de Holland America Line gemaakt door Royal Goedewaagen. Veel van die borden zijn overwegend blauw van kleur. Maar ook Koninklijke Tichelaar te Makkum heeft borden gemaakt voor de HAL. Laatstbedoelde borden zijn wat kleurrijker en ook wat dieper. Tot kort geleden dacht ik dat er slechts twee borden uit Makkum bekend waren, beide uit 1983.  Het doopbord van de Nieuw Amsterdam en het bord, uitgegeven tijdens de Silver Cruise op de Rotterdam, ook 1983.

Kort geleden vond ik echter een derde bord, vervaardigd in Makkum. Het is een prachtig bord, zoals uit de foto hieronder mag blijken.
Het opschrift is ‘World cruise 1984’. Het lijkt er op dat de naam van het schip niet is genoemd. Ik heb het bord nog nooit eerder gezien en ben het ook nooit eerder tegengekomen. Ik heb het bord gevonden op de site van de Ottema-Kingma Stichting. Daar is ook te lezen dat de standplaats van het bord het Keramiekmuseum Princessehof is met objectnummer BCT 1217.  Ik zou ook dit bord graag in mijn verzameling hebben. En dat is het leuke van een hobby, je blijft zoeken!

 

Doopceremonie Nieuw Statendam door Oprah Winfrey

Februari 2019, tweede helft
Tot mijn verrassing ontving ik een email van Mike Isinger uit Richmond, Canada, met een foto van een zeer bijzonder bord. Het werd tijdens de doop van de Nieuw Statendam aangeboden aan Oprah Winfrey, de ‘godmother’ (letterlijk ‘peettante’, wellicht beter is ‘beschermvrouwe’) van de Nieuw Statendam.
De doopplechtigheid vond plaats op 2 februari 2019, Port Everglades in Fort Lauderdale, Florida. Na een speech van Orlando Ashford, president van de Holland America Line en een reactie van Oprah Winfrey doopte Oprah het schip met de traditionele woorden “I name this ship Nieuw Statendam. May God bless her and all who sail on her.”
Dit gebeurde door de even traditionele fles champagne tegen de boeg van het schip stuk te slaan. Daar mee werd zij de ‘godmother’ van het schip. Aansluitend aan deze ‘Official Dedication’ was er een galadiner aan boord van het schip. Gedurende die avond werden de gasten uitgenodigd bij te dragen aan een andere maritieme traditie, het gieten van champagne over de scheepsbel. Eveneens een soort van zegening van het schip.
Door dit te doen werd tevens herdacht dezelfde ‘scheepsbel-ceremonie’ op de Statendam IV, gehouden op 23 januari 1957.  Toen sprenkelde de toenmalige Prinses Beatrix, 18 jaar oud, champagne over de bel gedurende de doopceremonie tijdens de inaugurele vaart over de Noordzee.

Mariner Appreciation Day

Februari 2019
Deze maand vond ik een bordje dat is uitgegeven in 2007 ter gelegenheid van Mariner Appreciation Day. Er bestaat een Employee Appreciation Day, een seculiere feestdag, gevierd op de eerste vrijdag in maart in sommige landen, zoals de Verenigde Staten en Canada. Het is een “niet-officiële” feestdag die in 1995 werd gecreëerd, als een dag waarop bedrijven hun werknemers kunnen bedanken voor hun harde werk en inspanningen die zij het hele jaar door hebben verricht. Het wood ‘Mariner’ in de titel van dit bericht refereert sinds 1993 aan de huidige Mariner Society, waarvan men automatisch lid wordt zodra een cruise is gemaakt. Een HAL-BLOG vertelt onder meer het volgende over een appreciation event in Maart 2012:
500+ Day Mariners aboard Amsterdam with more than 234 years of collective cruising were honored at a special luncheon in the Crow’s Nest. The venue was transformed into an elegant restaurant to honor Mariners who have cruised more than 500 days with HAL. For only the second time in the history of these events, so many 500+ day Mariners were on board that two recognition luncheons were held. Sea days for the Mariners present totaled 85,525, which equates to more than 234 collective years of cruising with HAL.”

25th Around The World Cruise

 

Januari 2019
Het jaar 2019 is goed begonnen. Ik kon een prachtig bord aan mijn collectie toevoegen. Het toont de Rotterdam, mooi gepavoiseerd, op zijn 25ste World Cruise. We schrijven dan het jaar 1986. Vele plaatsen werden aangedaan, de reis duurde 3 maanden. In totaal werden 26.054 miles (41.930 km) afgelegd. Het is een zwaar bord met op de achterzijde het merkteken van Royal Goedewaagen, een kroontje op een weegschaal. Ook de letters KB zijn vermeld. Voor meer info, zie Wereldreizen van 1981 tot 2001.

De Nieuw Statendam, een nieuw bord

December 2018
Van Ton Rijppaert ontving ik een foto van het bord dat deze eerste week van december aan boord van de Nieuw Statendam is uitgegeven aan de genodigden die de vierdaagse “proefreis” hebben meegemaakt van Venetië naar Rome.

Plate NIeuw Statendam

Op 29 november 2018 vond op de scheepswerf van Fincantieri in Marghera (Italië) de officiële overdracht plaats van de Nieuw Statendam aan de Holland America Line. Een vierdaagse ‘proefvaart’ werd gemaakt van Venetië naar Rome (Civitavecchia). Tijdens deze reis werd het nieuwe bord uitgegeven.  We houden de veilingsites in de gaten!
Op 5 december is het schip vertrokken uit Civitavecchia voor haar ‘maidenvoyage’.  Het is een 15 daagse transatlantische oversteek naar Fort Lauderdale, de thuishaven in de USA. Onderweg worden Cartagena en Malage (beide Spanje)  aangedaan en Funchal (Madeira). In de lente van 2019 keert het schip terug naar Europa. Vanaf 5 mei 2019 zullen cruises worden gemaakt naar de Noorse Fjorden, de Oostzee, IJsland en de Noordkaap.
Zodra het fysieke bord onderdeel van de verzameling uitmaakt, zal het onder ‘inaugural plates’ worden opgenomen.

Een ongeglazuurde aanwinst

De meest recente aanwinst is een doopbord van de Zuiderdam 2002. Bij ontvangst bleek het bord niet geglazuurd. Dat is toch vreemd, dus wat doe je in zo’n geval?  Je neemt contact op met het Goedewaagen Museum (Friggo Visser) en legt hem de kwestie voor.  Het moet om een afgekeurd exemplaar gaan dat niet conform afspraak vernietigd is, maar meegenomen werd en vervolgens in de handel kwam. Alle Goedewaagen-wandborden voor de HAL krijgen een geglazuurde decoratie is mij verzekerd. Ik kan niet vaststellen wat de redenen voor afkeuring van dit bord kunnen zijn dus geef ik het ‘gewoon’ een plaats in mijn collectie. Het voelt een beetje als een ‘misdruk postzegel’ die door zijn misdruk uniek is.

Een bord ‘Farewell Dinner 1967’ gescoord (menu-bord)

Aan mijn nog kleine verzameling heb ik een menu-bordje kunnen toevoegen.  Het bord deed dienst als menu bij het Farewell Dinner aan boord van de Rotterdam in 1967.
Als je er op klikt kun je de vlaggen van de achttien landen, die tijdens die wereldreis zijn aangedaan, goed bekijken. We hebben geprobeerd de landen te traceren aan de hand van de vlaggen. Met de klok mee. De eerste vijf zijn Spanje, Frankrijk, Italië, Griekenland en Syrië. Dan komt er een vlag die we niet kunnen achterhalen. (Wie weet welk land het is?). Vervolgens gaan we verder met India, Sri Lanka en Maleisië. We zijn over de helft en zien de vlaggen van Signapore en Thailand. Dan weer één die we (nog) niet weten. De laatste reeks bestaat uit Groot Brittanië,  Taiwan, Japan, Mexico, Panama en als laatste de Verenigde Staten. Meer informatie over dit bord vind je op de achterzijde.
Daar staat ‘Farewell Dinner on board S.S. “Rotterdam” Holland America Line Around-the-world Cruise  Jan. 24 – Apr. 13, 1967  Royal Goedewaagen Gouda-Holland’. Het bord is in de collectie opgenomen onder Wereldreizen tot 1981.